DÜNYA TARİXİNƏ TÜRKLƏRİN VERDİYİ İLKLƏR

Tarixdə atı ilk əhliləşdirən  Türklərdir. Çünki ,döyüşçü bir millət olaraq atdan ilk dəfə türklər istifadə ediblər. At təxminən 55 milyon il əvvəl ortaya çıxandan bəri bir çox təkamülə uğrayıb. Bütün əhliləşdirilən atlar " Equus Caballus deyilən bir heyvan cinsinin üzvləridir. Buna bənzəyən fərqli at növləri, bir zamanlar orta Asiyada gəzişən vəhşi atlardan doğulmuşdur ki, bu atların hal-hazırda  həyatda qalmağı bacaran tək nümunəsi Przewalski deyilən Monqolların vəhşi atlarıdır.

DÜNYA TARİXİNƏ TÜRKLƏRİN VERDİYİ İLKLƏR

 Dünyanın ilk kilsəsi türklərin adı ilə bağlıdır. Nə qədər qəribə görünsə də bu ilk məhz Antakya da yerləşir. Bu kilsə dünyanın ilk mağara kilsəsidir. Xristianlıq -Katolik, Proaslav kimi məzhəblərə ayrılmadan öncə mövcud olan kilsədir. Antakyada Reyhanlı yolu üzərində, Habib-ün Neccar dağı ətəyində yerləşir. St.Pierre adlanan bu kilsə öncədən təbii mağara olub və sonradan kilsəyə çevrilib.

DÜNYA TARİXİNƏ TÜRKLƏRİN VERDİYİ İLKLƏR

Türklər min illərdən bəri tarix səhnəsində yer almaqdadırlar. Bəşər tarixində bir çox hadisə  türklərin adı ilə bağlıdır. Onlar bir çox ilki gerçəkləşdiriblər.

1.Dünya tarixində  ilk şəhər yerləşməsi türklərin adı ilə bağlıdır. Konya - Çatalhöyük.

Konya, Türkiyədəki ən qədim  yaşayış məskənlərindən  biridir. Bu şəhərin tarixinə nəzər salaq. İslamiyətin doğuşuyla birlikdə Şərqi Roma İmperatorluğu əleyhinə böyüyən  İslam Dövləti , İstanbulu hədəf alan hərəkatları əsnasında Konya üzərinə də axınlar təşkil etmişlər. Anadoluda və Konya ətrafında ilk İslami birliklər bu dövrdə ortaya çıxmışdır. 

1071 -ci ildə  Malazgirt döyüşündən əvvəl Anadolu üzərinə kəşfiyyat yürüşləri təşkil edən türklər və Anadolunu tanıyan Böyük Səlcuqlular,bu döyüş nəticəsində Anadolunun böyük bir qisimi ilə birlikdə Konyanı da, ələ keçirdilər və bölgədəki uzun Bizans hakimiyyətinə son verdilər. Süleyman Şah 1076 -ci ildəKonyanı Anadolu Səlcuqluları'nın paytaxtı etdi. Konya uzun müddət paytaxt şəhər olaraq qaldı.

Karahöyük və Konya Düzənliyi üzərində, tapılmış ən qədim və ən inkişaf etmiş Neolit dövrünə aid yaşayışməskəni Çatalhöyükdür.Daha dəqiq desək bu ərazi Konyanın Çumra mahalının 10 km cənubundadır.1961-1965-ci illərdə James Melleart, David French, Allan Hall bu ərazidə qazıntı işləri aparıblar. Qazıntılarda burada donuz , inək və buğda qalıqlarına rast gəlinib. Çatalhöyükdəki arxeoloji tapıntılar müxtəlif birliklər  arasında alış-veriş şəbəkəsinin o dövrdə yaranmış olduğunu göstərir.

  

2.Tarixdə ilk şəhər dövlət  Şumerlərə aiddir.

Ədəbi və mədəni sahədə bir çox ilkin yaradıcısı şumer sivilizasiyası e.ə 3500 il əvvəl  Mesopotamiyada  ortaya çıxmış və hər dövründə insanlıq tarixini təsir edən  ilklərə imza atmışdır. Dünyada ilk dəfə görünən yeniliklərin bəzisi -ilk dəfə tarix protokolları meydana gətirmələri , vergi və vergi endirimi tətbiqi, məclis sisteminin ortaya çıxışı, bəzi idman müsabiqələrinin  ilk dəfə keçirilməsi, kitabxananın yaranması şumerlərin adı ilə bağlıdır. 

 Şumerler , bu günün insan həyatının mədəni və sivilizasiya kimi təməllərini o günlərdə atmışlar. Bir inanca görə, yer üzündə həyat bir zamanlar bu gün olduğundan daha irəli səviyyədə və mədəni idi , ancaq böyük bir tufan bütün bu güclü sivilizasiyası alt-üst etdi ... onlardan qalan yarım yarımcıq məlumat ilə də bu günün dünyasının təməlləri atıldı .. şumerler də məhz belə bir miras sayəsində bütün sürətli  inkişafı qısa bir müddətdə həyata keçirəbildilər.

MAHMUD KAŞĞARLI

Türk dili tarixinin yenidən yazılmasını təmin edən və Türkcənin qaranlıqdakı bir çox mövzusunu işıqlandıran “Divani Lüğət-it Türk”ü bizlərə qazandıran , Türklük elminin ( Türkologiya ) qurucusu Kaşğarlı Mahmudun həyatı haqqında təəssüf ki ətraflı məlumat yoxdur

Kaşğarlı Mahmudun babası Qaraxanlı hökmdarı Muhammed Buğra xan min Yusif, 1047 - 1048 illəri arasında on beş ay hakimiyyətdə qaldıqdan sonra sonra taxtını böyük oğlu Hüseynə buraxma qərarı alır. Ancaq Muhammed Buğra xanın ikinci bir həyat yoldaşı və bu yoldaşından olan İbrahim min Muhammed adında bir oğlu daha vardır. Taxtın Hüseyin min Muhammed Çağrı Tilgin'nə  , yəni Kaşğarlı Mahmudun atasına buraxılmasını heç cür qəbul edə bilməyən ikinci həyat yoldaşı , taxta çıxış mərasiminin olacağı gün qanlı  plan hazırlayır . Mərasim yeməyinə zəhər qarışdıraraq xanədanın bir çox mənsubunun yanında əri Muhammed Buğra Xanı zəhərləyir , qaynı Süleymanı boğdurtur .